Hầu Mạc Hưng
MỘT TUẦN QUANH BỒ ĐÀO NHA (1)
Bồ Đào Nha (Portugal) là một quốc gia nhỏ ở cực nam châu Âu, trên bán đảo Iberia. Phía bắc và đông giáp với Tây Ban Nha, phía tây và nam giáp Đại Tây Dương. Diện tích 92.212km2, dân số gần 11 triệu.
Bồ Đào Nha là một trong những nước “già” nhất châu Âu. Từng bị La Mã, Germans, Moors (Hồi giáo Bắc Phi châu) thống trị đến thế kỷ 12 mới thực sự độc lập. Trong thời đại khám phá của châu Âu (thế kỷ 15 - 16), ngành hàng hải phát triển mạnh, các tàu buôn và thám hiểm đi khắp nơi, Bồ Đào Nha trở thành một trong những đế quốc giàu mạnh, có nhiều thuộc địa ở Mỹ châu (Brasil), Phi châu (Angola, Mozambique, Guinea-Bissau, Cape Verde) và Á châu (Goa, Macau, Timor).
Cuộc cách mạng 1910 đã chấm dứt chế độ quân chủ ở Bồ Đào Nha, thành lập nền Cộng hòa. Vua Manuel II là vị vua cuối cùng.
Năm 1974, cuộc cách mạng Hoa Cẩm Chướng đã lật đổ chính phủ độc tài Salazar/Caetano.
Hiện nay, Bồ Đào Nha theo chế độ Đại nghị, có tổng thống và thủ tướng.
Cờ Portugal có 2 màu: màu đỏ tượng trưng cho máu đổ ra để bảo vệ đất nước, màu lục cho hy vọng vào tương lai. Các vòng màu vàng tượng trưng cho công cụ thiên văn cổ (armillary sphere - hỗn thiên cầu?) vinh danh thời đại khám phá vàng son của Bồ Đào Nha. Chữ thập xanh trắng biểu tượng cho triều đại vua Afonso I, được dân Bồ Đào Nha ca tụng là O Conquistador (The Conqueror), O Fundador (The Founder), và O Magno (The Great). Vua đã đánh bại 5 lãnh tụ Moors (hình 5 cái khiên), chiếm 7 thành (hình 7 lâu đài trên vòng màu đỏ).
Bồ Đào Nha là một nước xinh đẹp, có nhiều di tích văn hóa, lịch sử, tôn giáo, và thức ăn ngon nên được đánh giá là điểm du lịch khá hấp dẫn ở châu Âu.
Đầu tháng năm, trời đã ấm lên, bông hoa cũng nở rộ, thời điểm lý tưởng cho chuyến đi qua châu Âu thăm Bồ Đào Nha.
Tụi nhỏ khởi hành từ phi trường Greenville, SC, bay lên Washington D.C. (một tiếng rưỡi). Chờ ở phi trường Dulles 6 tiếng để lên phi cơ lớn bay thẳng qua Bồ Đào Nha (7 tiếng). Như vậy tổng cộng mất hơn 14 tiếng để đến Lisbon, thủ đô của Bồ Đào Nha.
Dù thời tiết tốt, chiếc Triple Seven bay rất êm, đèn đuốc tắt ngúm, nhưng vì khó ngủ nên suốt đêm nhỏ chỉ chợp mắt được 3 - 4 tiếng thôi. Tuy vậy, đi xa mà “Boss” đã nghiên cứu, lo liệu mọi thứ, mình chỉ việc đeo ba lô lên vai thôi thì quá “phẻ”, nên bước xuống phi trường Lisboa (Lisbon) vẫn còn chút tươi tỉnh.
Chuyến đi lần này, tụi nhỏ đi theo tour của Costsaver (Trafalgar), bao gồm chuyến bay đến Lisbon, chuyến bay về từ Porto, ở 3 khách sạn, qua các thành phố Lisbon, Fatima, Coimbra, Porto.
Ngày đầu tiên đến Lisbon:
Từ máy bay nhìn xuống thấy toàn cảnh thành phố, mái nhà màu đỏ gạch bao quanh những tòa nhà màu vàng, hồng và xanh trông thật tươi mát.
Máy bay đáp xuống lúc 10:30 AM (giờ Lisbon). Giờ này bên phía Đông Hoa Kỳ mới 5:30 AM, cách nhau 5 tiếng.
Phi trường quốc tế Lisbon, tuy không bằng các phi trường quốc tế khác, cũng khá rộng lớn.
Ra khỏi máy bay đi đến khu kiểm tra thì thấy hành khách quốc tế đang xếp hàng dài chờ làm thủ tục nhập cảnh.
Quy định mới của các nước thuộc EU là kiểm tra hộ chiếu và lấy dấu vân tay. Tụi nhỏ xếp hàng đứng chờ, hàng khá dài, để được kiểm tra qua máy. Đến phiên bà xã vào làm, phần hộ chiếu và chụp hình thì OK, nhưng phần lấy dấu vân tay thì gặp trục trặc. Bốn, năm lần đặt bàn tay vào máy để quét thì máy vẫn trả lời không nhận được dấu vân tay. Thế là mất toi gần cả tiếng đồng hồ. Rốt cuộc lại phải xếp hàng lại từ đầu vào đám chờ nhân viên kiểm tra. Cả ngàn người đứng chờ trong khi chỉ có 4 - 5 nhân viên làm việc. Mất thêm gần 3 giờ nữa tụi nhỏ mới được kiểm tra. Nhân viên xét hộ chiếu, chụp hình, hỏi vài câu, thế là xong, không lấy dấu vân tay?! Chẳng hiểu gì hết, nhưng thôi, xong thủ tục nhập cảnh là khỏe rồi vì đứng chờ lâu quá! Rút kinh nghiệm, tụi nhỏ nghĩ bụng hôm nào bay về nhà từ Porto, chắc sẽ phải ra phi trường 4 giờ trước giờ bay mới chắc ăn.
Lisbon, thủ đô của Bồ Đào Nha, là một thành phố lớn, xinh đẹp nằm ở cửa sông Tagus đổ ra Đại Tây Dương. Những công trình kiến trúc ở đây rất đa dạng, màu sắc rực rỡ, xen lẫn giữa phong cách cổ kính, ảnh hưởng bởi văn hóa Hy-La và Hồi giáo (Moorish), với phong cách hiện đại.
Khi dạo quanh thành phố, một nét đặc biệt mà bất cứ du khách nào cũng dễ dàng nhận ra là sân của các quảng trường rộng lớn được lát bằng gạch trang trí rất đẹp.
Hơn thế nữa, tường của các nhà thờ, ga xe lửa, và một số nhà ở cũng được ốp bằng gạch men bóng láng màu xanh trắng hoặc có trang trí hoa văn rất tinh tế.
Những Azulejos này (tiếng Ả Rập có nghĩa là gạch bóng), theo truyền thống Bồ Đào Nha, được làm từ đất sét nung và được vẽ bằng tay.
Cũng cần biết trận động đất dữ dội năm 1755 đã tàn phá phần lớn Lisbon. 80% công trình kiến trúc bị hư hại, sụp đổ, sau đó phải tu sửa hoặc xây mới hoàn toàn.
Lisbon có biệt danh là thành phố của 7 ngọn đồi (Cidade das sete colinas) vì được xây dựng trên 7 ngọn đồi nhìn xuống sông Tagus. Để lên đồi cao mà không muốn lội bộ leo dốc, du khách có thể dùng funiculars (toa xe có dây cáp kéo, chạy trên đường ray dốc, một đi lên, một đi xuống cùng lúc, đối trọng với nhau) hoặc dùng thang máy.
Phương tiện giao thông ở đây ngoài xe buýt, taxi còn có tàu điện ngầm, xe điện mặt đất (tram/streetcar/trolley) gắn dây điện treo chạy trên đường ray và xe tuk-tuk, một loại xe 3 bánh rất phổ biến ở Ấn Độ, Thái Lan. Tuk-tuk giống xe lam ở Việt Nam ngày xưa, khác ở chỗ hành khách lên xe từ hai bên hông thay vì phía sau.
Các khách đi tour được Costsaver sắp xếp đưa vào nghỉ ở VIP Executive Zurique Hotel, một khách sạn trung bình (3 sao) ở Lisbon.
Đoàn khách đi tour gồm 43 người từ Úc, Canada, Mỹ, Singapore được mời đến phòng khách của khách sạn để đại diện của Costsaver (travel director) giới thiệu, trình bày lộ trình, hoạt động của tour cũng như giải đáp thắc mắc. Sau đó, cả đoàn được đưa đi ăn tối tại một tiệm ăn đặc biệt ở một ngôi nhà cổ tại Lisbon “sống sót” sau trận động đất 1755, còn đứng vững cho đến nay. Đây là dịp để khách tiếp xúc, chuyện trò với nhau...
MỘT TUẦN QUANH BỒ ĐÀO NHA (2)
Sáng ngày 2 ở Lisbon: Sau một đêm nghỉ ngơi, ăn sáng ở khách sạn xong, xe coach đến đón đoàn đưa đi thăm các điểm nổi tiếng ở Lisbon:
Tu viện Jeronimus, di sản UNESCO, xây dựng từ thế kỷ 16. Phong cách kiến trúc Manueline, Gothic, và Phục Hưng. Nơi đây có mộ của nhà thám hiểm nổi tiếng Bồ Đào Nha Vasco da Gama. Ở gần tu viện có Pasteis de Belem, một tiệm bán bánh ngọt, đặc biệt bánh Pastel de Nata nổi tiếng ngon. Tiệm làm bánh từ năm 1837. Người ta nói rằng công thức và cách làm bánh là do các thầy tu ở tu viện truyền lại. Người mua bánh lúc nào cũng đứng chờ thành hàng dài. Pastel de Nata là bánh đặc hiệu truyền thống của Bồ Đào Nha làm bằng trứng gà, sữa béo và đường, đặt vào vỏ bột mỏng rồi nướng lên. Bánh còn nóng, vỏ ngoài giòn tan, trứng bên trong mềm, béo ngậy, rắc cinnamon lên ăn, nhấp một hớp cà phê espresso thì thật là tuyệt.
Anh chàng travel director, còn trẻ, làm việc đàng hoàng, vui tính, trong khi khách đang thăm tu viện, chạy qua tiệm bánh ôm về một hộp Pastel de Nata để mời khách thưởng thức.
Belem (Torre de Belem), di sản UNESCO, được xây ở cửa sông Tagus vào thế kỷ 16, phong cách kiến trúc Manueline. Ngày xưa là pháo đài bảo vệ hải cảng Lisbon, cũng là nơi xuất phát các chuyến tàu đi thám hiểm và đón mừng tàu khi trở về.
MỘT TUẦN QUANH BỒ ĐÀO NHA (3)
Gần trưa, sau khi vào tiệm bánh ở gần tu viện để giải khát và vệ sinh cá nhân, đoàn khách du lịch lại lên xe coach tiếp tục đi thăm vùng Golden Triangle:
Estoril: Thị trấn ven biển cách Lisbon 25 phút lái xe về phía tây. Điểm du lịch nổi tiếng với bãi biển đẹp và casino. Phim James Bond "Casino Royale" được quay ở đây.
Cascais: Xưa là làng đánh cá sau trở thành nơi nghỉ mát của hoàng gia, ngày nay thu hút khách du lịch bốn phương vì bãi biển đẹp với hải đăng cũng như những di tích lịch sử và bảo tàng viện. Khách tự do rảo quanh phố và kiếm chỗ ăn trưa. Đường phố ở đây tuy nhỏ nhưng rất xinh. Vỉa hè, cũng giống như ở Lisbon, được lót đá trang trí rất đẹp.
Sintra: Vùng đồi núi với những lâu đài cổ kính, đặc biệt là cung điện Pena (Palacio Nacional da Pena) ở trên đồi với màu đỏ và vàng rực rỡ. Lâu đài Moorish (Castelo dos Mouros) xây dựng từ thế kỷ 8 trong thời kỳ Hồi giáo cai trị bán đảo Iberia, di tích pháo đài thời trung cổ có đường đi bộ dọc theo bức tường thành giống như Vạn Lý Trường Thành thu nhỏ.
Sintra National Palace: Dinh thự của hoàng gia ngày xưa, nay là nhà bảo tàng lịch sử, đặc biệt có lối kiến trúc kết hợp giữa Gothic, Mudejar, và Phục Hưng. Bên ngoài, dinh thự nổi bật với hai ống khói hình nón.
Bên trong, mỗi phòng là một tác phẩm nghệ thuật: Các bức tường đều lát gạch men Mudejar (phong cách Hồi giáo) là bộ sưu tập lớn nhất châu Âu.
MỘT TUẦN QUANH BỒ ĐÀO NHA (4)
Thăm vùng Golden Triangle xong, xe đưa đoàn về lại hotel thì cũng đã chiều rồi. Tắm rửa nghỉ ngơi xong, tụi nhỏ đi bộ đến ăn tối ở tiệm trong khu Campo Pequeno ở gần hotel.
Người Bồ Đào Nha, cũng như vài dân châu Âu khác, có thói quen ăn tối trễ. Các tiệm ăn thường mở cửa sau 7 giờ tối.
Là xứ ở sát biển nên hải sản là thức ăn thường ngày, đặc biệt món bạch tuộc (octopus) rất được ưa thích. Bạch tuộc (con nhỏ), các tiệm buffet Tàu ở Mỹ làm thường ăn rất dai. Ở đây, nguyên vòi bạch tuộc mà thịt mềm, ướp gia vị rồi nướng, nên ăn ngon. Còn món cá mòi (sardines) và cá tuyết (cod - tiếng Bồ: Bacalhau) là những món truyền thống mà dân Portuguese gọi một cách trìu mến là “fiel amigo” (faithful friend). Món Bacalhau com natas là cá tuyết khô đem ngâm nước rửa cho bớt mặn, nấu với sữa xong trộn với khoai tây bào thành sợi, hành, tỏi, cream, phô mai xong đem đút lò. Ăn món này uống kèm rượu trắng Port wine là hết sẩy!
Tiệm ăn nằm ở vòng ngoài sân vận động nơi tổ chức đấu bò, hội chợ hoặc trình diễn ca nhạc. Ở tầng hầm dưới sân vận động là một khu buôn bán, có cả grocery store nữa. Mặt đất chung quanh sân vận động, cũng như vỉa hè trên đường về hotel đều được lót bằng những miếng đá nhỏ màu khác nhau, rất công phu, tạo thành mảng trang trí đẹp mắt. Đây là một nét tiêu biểu độc đáo không chỉ của Lisbon mà là của Bồ Đào Nha. Độc đáo vì không thấy ở Mỹ và các nước khác mà tụi nhỏ đã đến thăm.
Về hotel thì trời đã tối. Tụi nhỏ lên 2 phòng ở tầng 10 nghỉ ngơi để ngày mai tiếp tục đi thăm thành phố Lisbon. Hotel 14 tầng mà chỉ có 2 thang máy nhỏ, 6 người ôm sát nhau là chật cứng rồi, nên khách đi lên xuống phải chờ đợi lâu. Nhưng hotel do tour chọn và book cho mình nên phải chấp nhận thôi.
MỘT TUẦN QUANH BỒ ĐÀO NHA (5)
Sáng ngày 3 ở Lisbon
Sáng nay, tụi nhỏ đi chơi tự do chứ không đi theo tour. Đi Uber đến thăm những nơi mình muốn đến. Vì bị kẹt xe và dừng ở đèn đỏ nhiều lần nên dù quãng đường chưa tới 10 km, phải mất cả tiếng mới đến được!
Giá cả thì vẫn không đổi: €8, rẻ so với các nơi khác. Bà xã của nhỏ thấy tội nghiệp, nhất là cho các nữ tài xế Uber, lái cả tiếng đồng hồ cộng với tiền xăng nhớt, thu có 8 đồng thì lấy gì ăn! Nên dù nhỏ đã để tip vào Uber app, bà xã vẫn lấy tiền mặt tip thêm.
Praça do Comércio: Quảng trường rộng được xây dựng ở chỗ trước đó là cung điện Paço da Ribeira đã bị sụp đổ hoàn toàn trong trận động đất năm 1755. Ở đây có khải hoàn môn (Arco da Rua Augusta) và tượng vua José I cưỡi ngựa.
Rời quảng trường, tụi nhỏ đi bộ, chưa tới 1 km, đến Time Out Market – tòa nhà rất rộng, một bên là chợ bán hàng hóa, thực phẩm, một bên là các cửa hàng ăn uống. Thiên hạ ngồi ăn nhậu chật kín.
Dọc đường thấy nhiều xe tram và xe tuk-tuk.
Vỉa hè cũng lót đá, trang trí đẹp mắt.
Bên cạnh Time Out Market là một công viên nhỏ có sân chơi cho trẻ em và mấy cây bông tím nở đẹp. Đây là cây phượng tím (Jacaranda), đặc biệt thấy nhiều ở Lisbon. Ở Los Angeles, California cũng thấy có nhiều phượng tím.
MỘT TUẦN QUANH BỒ ĐÀO NHA (6)
Chiều ngày 3 ở Lisbon
Buổi chiều, cả đoàn lên xe coach đi Almada để thăm Thánh Địa Cristo Rei (Santuário de Cristo Rei).
Trên đường đi, xe chạy qua dưới vòm cung bằng đá của cầu dẫn nước Aquaduto das Águas Livres (Free Water Aqueduct), một công trình kỹ thuật của Bồ Đào Nha vào thế kỷ 18. Công trình được xây dựng từ năm 1731 đến năm 1746 dưới thời vua João V để dẫn nước suối từ vùng cao về Lisbon. Đoạn chính của hệ thống dẫn nước dài 14 km, trong đó đoạn vượt qua thung lũng Alcântara dài 941 m là ấn tượng nhất với 35 vòm cung bằng đá. Cầu dẫn nước bằng đá này đã sống sót qua trận động đất kinh hoàng năm 1755, đứng vững đến ngày nay. Tuy không còn hoạt động, cầu dẫn nước bằng đá vẫn được bảo tồn như một di sản quý của quốc gia, hàng năm thu hút nhiều khách du lịch đến thăm.
Xe cũng đi qua cầu treo trên sông Tagus nối thành phố Almada ở bờ Nam với thủ đô Lisbon. Cầu màu đỏ, rất giống cầu treo Golden Gate ở San Francisco vì được cùng hãng Mỹ xây dựng. Cầu được khánh thành năm 1966 mang tên nhà độc tài Salazar. Sau cuộc cách mạng Hoa Cẩm Chướng ngày 25 tháng 4 năm 1974 lật đổ chế độ độc tài, cầu đổi tên thành cầu 25 tháng 4
Thánh địa Cristo Rei (Christ the King) có tượng đài nổi tiếng cao 110 m (đế 82 m, tượng 28 m). Lấy cảm hứng từ bức tượng Christ the Redeemer ở Rio de Janeiro (Brazil) khi Đức Hồng y Lisbon qua thăm Brazil. Từ sân quanh tượng đài có thể nhìn thấy thành phố Lisbon, sông Tagus và cầu treo 25 tháng 4.
Thăm tượng đài Cristo Rei xong, cả đoàn lên xe đi ăn tối ở một tiệm ăn seafood ở bờ sông, gần một hải đăng nhỏ, hết hoạt động từ lâu. Tiệm ăn tên là Farol, tiếng Bồ có nghĩa là hải đăng. Trong tiệm có gắn một bức tranh lớn, dài chiếm cả một vách tường, vẽ cảnh bờ sông với hải đăng và dòng chữ Cacilhas O Farol 1890 (Hải đăng ở vùng Cacilhas 1890).
Từ tiệm có thể thấy được sông Tagus ở trước mặt, cầu treo “Golden Gate” Portugal ở xa, và xa hơn nữa là cảnh mặt trời lặn ở cuối chân trời.
MỘT TUẦN QUANH BỒ ĐÀO NHA (7)
Ngày 4: Đi Fátima
8 giờ sáng, xe coach đến khách sạn đón đoàn, đưa đi Fátima. Dọc đường, xe tắp vào Tomar để khách giải lao và thăm thành phố nhỏ này. Tụi nhỏ vào một tiệm bánh, uống cà phê và thưởng thức bánh Pastel de Nata (ăn lần thứ ba mà vẫn thích). Đi dạo quanh thị trấn thấy rất xinh. Đặc biệt, mặt tường nhà và cửa hàng được lát gạch men xanh trắng trang trí rất đẹp.
Vỉa hè, sân nhà thờ, giống như ở Lisbon đều được lót đá. Đặc biệt là đường phố và cả những vạch trắng dành cho bộ hành băng qua đường cũng được tạo bởi những viên đá đen trắng xếp vào nhau rất công phu. Như đã nói ở trước, đây là một trong những nét đặc biệt, độc đáo của Bồ Đào Nha và có lẽ sau này mỗi khi nghĩ tới Bồ Đào Nha thì đây là hình ảnh gợi nhớ đầu tiên.
Tomar được coi là thành trì cuối cùng của Hiệp sĩ dòng Đền (Knights Templar). Sau cuộc Thập tự chinh thứ nhất và chiếm được Jerusalem, các chiến binh rút về châu Âu nên giáo dân hành hương đến Jerusalem thường bị cướp bóc hoặc giết hại. Do đó, một số cựu binh của Thập tự chinh dưới danh nghĩa “các chiến hữu nghèo của Chúa Kitô và đền Solomon” đứng ra tổ chức Hiệp sĩ dòng Đền ở Jerusalem để bảo vệ cho giáo dân đến hành hương. Từ "Đền" bắt nguồn từ việc nhóm này trú đóng ở đền thờ Al-Aqsa trên núi Đền (Temple Mount) ở Jerusalem.
Trong bối cảnh chiến tranh liên tục giữa Hồi giáo và Công giáo, trong 200 năm, thành viên và thế lực của dòng Đền gia tăng khắp châu Âu, trở thành một dòng mạnh không những về quân sự mà còn về kinh tài nữa. Tuy nhiên đến thế kỷ 14, do mâu thuẫn với vua Pháp Philippe IV (về tiền bạc, nợ nần), vua Pháp đã ra lệnh bắt giữ và tiêu diệt dòng tu này, đồng thời áp lực Giáo hoàng Clement V ban sắc lệnh giải tán dòng tu, cấm thành viên hoạt động ở các nước châu Âu. Ngày 18 tháng 3 năm 1314, thủ lĩnh cuối cùng của dòng Đền là Jacques de Molay bị xử thiêu sống tại Paris. Thành viên dòng Đền ở các nước khác phải trốn tránh hoặc xin gia nhập vào các dòng khác.
Bồ Đào Nha là nơi duy nhất các hiệp sĩ không bị tiêu diệt. Vua Diniz của Bồ Đào Nha đã bảo vệ các thành viên của dòng Đền khỏi sự truy sát của giáo hội Công giáo. Vua đổi tên Hiệp sĩ dòng Đền thành Hiệp sĩ dòng Chúa Jesus. Vua muốn giữ lại lực lượng này để tiếp tục cuộc chiến chống lại người Moors Hồi giáo. Dòng tu mới này sau đó đã tài trợ cho các chuyến hải trình vĩ đại của Bồ Đào Nha cũng như góp công bảo vệ thành trì cuối cùng của dòng Đền tại Tomar.
Rời Tomar, đoàn lại lên xe đi Fátima. Thành phố Fátima thuộc khu tự quản Ourém, cách Lisbon 123 km về phía Bắc. Đây là địa điểm hành hương lớn của người Công giáo. Năm 2024, hơn 6 triệu du khách đã đến viếng nơi này.
Sau khi nhận phòng vào khách sạn São José (chỉ nghỉ tại đây một đêm) và đem hành lý lên phòng, đoàn lại cùng đi bộ, có anh chàng travel director hướng dẫn, đến thăm thánh địa Fátima. Trước nhà thờ là một quảng trường rộng, nơi đây ngày 13 tháng 5 vừa rồi khoảng 250 ngàn người đến dự lễ đã đứng chật cứng.
Xin mở ngoặc ở đây để nhắc về một sự kiện, đối với tín đồ Công giáo, hết sức linh thiêng:
Năm 1916, ba trẻ Lúcia dos Santos (lúc đó 10 tuổi), Francisco Marto (9 tuổi) và Jacinta Marto (7 tuổi) trong khi chăn cừu ở cánh đồng Cova da Iria đã 3 lần thấy Thiên Thần Hòa Bình hiện ra, hướng dẫn cầu nguyện, để chuẩn bị cho những lần hiện ra của Đức Mẹ trong năm sau. Ngày 13 tháng 5 năm 1917, ba trẻ chăn cừu đã diễm phúc nhìn thấy Đức Mẹ, được mô tả như “một Quý Bà mặc đồ trắng, rực rỡ hơn cả mặt trời” hiện ra trên ngọn cây nhỏ. Các tháng sau đó, đúng vào ngày 13, 3 trẻ lại chứng kiến cảnh Đức Mẹ hiện ra (tổng cộng 6 lần), ngoại trừ tháng 8 hiện ra vào ngày 19 vì ngày 13 tháng 8 các em đang bị giam giữ. Ngày 13 tháng 10 năm 1917, hàng ngàn cư dân ở đây đã tận mắt chứng kiến hiện tượng kỳ diệu: mặt trời sáng chói nhảy múa trên đầu họ.
Đức Mẹ hiện ra với 3 trẻ chăn cừu để truyền thông điệp kêu gọi lần hạt Mân Côi, ăn năn cải thiện đời sống, và tôn sùng Trái Tim Mẹ vì hòa bình thế giới (thời gian đó đang là Thế chiến thứ nhất).
Rời thánh địa Fátima, buổi trưa, khách tự do đi thăm phố và ăn trưa. Buổi chiều, tất cả xuống phòng ăn của khách sạn, cùng dự bữa ăn buffet. Buổi tối, theo thông báo của tour, có lễ thắp nến cầu nguyện tổ chức ở quảng trường. Tụi nhỏ không tham dự vì muốn nghỉ ngơi để sáng mai đi tới chặng cuối của tour: Porto.
(Còn tiếp)
